Ποιο φρούτο -που πολλοί θεωρούν λαχανικό- προστατεύει το δέρμα από την υπεριώδη ακτινοβολία;

Η ντομάτα ή τομάτα  (Solanum lycopersicum L.) είναι ένα φρούτο, αν και ως επί το πλείστον θεωρείται λανθασμένα ως λαχανικό, που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατροφή μας. Προέρχεται από την κεντρική Αμερική και αυτό υποδηλώνεται και από το όνομά της.

Η λέξη ντομάτα προέρχεται από την Ισπανική λέξη tomate, που με τη σειρά της προέρχεται από την λέξη tomati που σημαίνει «σαρκώδες φρούτο» στη γλώσσα των Αζτέκων. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία οι Έλληνες τρώνε περισσότερες ντομάτες ανά άτομο σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς ο μέσος Έλληνας καταναλώνει 100 κιλά ντομάτες το χρόνο.

Η ντομάτα καλλιεργείται σχεδόν σε όλο τον κόσμο. Ο καρπός της καταναλώνεται ώριμος, νωπός, αποξηραμένος σε άλμη, ακέραιος ή σε πολτό. Αποτελεί σημαντική πηγή ιχνοστοιχείων και βιταμινών και βρίσκεται ανάμεσα στις καλλιέργειες με την μεγαλύτερη οικονομική σπουδαιότητα. Η ντομάτα κατέχει δεσπόζουσα θέση στο σύγχρονο διαιτολόγιο του ανθρώπου. Αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από νερό (94,5%) και ένα σύνολο θρεπτικών συστατικών. Είναι ιδιαίτερα πλούσια σε βιταμίνες C, A και Ε, διαθέτει μεγάλες ποσότητες κιτρικού και οξαλικού οξέος, φυλλικό οξύ, β-καροτένιο, σελήνιο, ψευδάργυρο, κάλιο, ασβέστιο, φώσφορο, μαγνήσιο, σίδηρο, χαλκό και μαγγάνιο, ενώ έχει ελάχιστο νάτριο και δεν περιέχει χοληστερόλη και κορεσμένα λίπη. Επίσης η ντομάτα θεωρείται άριστη πηγή λυκοπενίου σε υψηλές συγκεντρώσεις, το οποίο αποτελεί πολύ σημαντικό βιοενεργό συστατικό. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο τα πολυάριθμα οφέλη που προσφέρει στην υγεία μας.

Προστατεύει την καρδιά

Όσον αφορά τις καρδιαγγειακές παθήσεις, η κατανάλωση ντομάτας έχει γίνει αντικείμενο μελέτης σε πολλές έρευνες, καθώς οι συγκεκριμένες παθήσεις σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με την ύπαρξη φλεγμονής και οξειδωτικού στρες, τα οποία μπορούν να καταπολεμηθούν σε μεγάλο βαθμό με την κατανάλωση βιοδραστικών μορίων μέσω της διατροφής. Έτσι, η κατανάλωση ντομάτας (και όχι σκέτου συμπληρώματος λυκοπενίου) οδηγεί σε μειωμένες πιθανότητες εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων πιθανώς μέσω της αύξησης της αντιοξειδωτικής άμυνας του οργανισμού και την επακόλουθη μείωση της «κακής» χοληστερόλης και της φλεγμονής.

Μειώνει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων και την χοληστερόλη

Έρευνες έχουν συμπεράνει ότι μια διατροφή που περιλαμβάνει ντομάτες, οι οποίες είναι πλούσιες σε λυκοπένιο, συμβάλλει στη μείωση των καρδιακών παθήσεων. Σύμφωνα με μια ανασκόπηση 25 μελετών, διαπιστώθηκε ότι τα υψηλά επίπεδα λυκοπενίου στο αίμα μειώνουν τον κίνδυνο καρδιακής νόσου κατά 14%. Πιο συγκεκριμένα ενώ και οι τρεις μορφές ντομάτας (ωμές, σάλτσα και σάλτσα ντομάτας με ελαιόλαδο) μείωσαν τη χοληστερόλη και τη φλεγμονή, η σάλτσα ντομάτας με την προσθήκη ελαιόλαδου προσέφερε τα μεγαλύτερα οφέλη.

Προστατεύει από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV)

Σε κάποιες μελέτες φάνηκε ότι η κατανάλωση ντομάτας, κυρίως λόγω λυκοπενίου, μειώνει τη βλάβη που προκαλεί στο δέρμα η υπεριώδης (UV) ακτινοβολία.

Καταπολεμάει τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες

Σε μιαν άλλη κλινική μελέτη βρέθηκε πως η κατανάλωση προϊόντων επεξεργασίας ντομάτας οδήγησε σε μείωση της παρατηρούμενης φλεγμονής και οξειδωτικού στρες, έπειτα από ταυτόχρονη κατανάλωση γευμάτων πλούσιων σε λιπαρά, τα οποία είναι γνωστό ότι προκαλούν τις δύο προαναφερθείσες καταστάσεις.

Αντιλαμβανόμαστε επομένως ότι η φύση διαμέσου των τροφίμων της δεν μας προσφέρει μόνο τα θρεπτικά συστατικά που απαιτούνται για την επιβίωσή μας. Μας δίνει απλόχερα πολύτιμες δραστικές ουσίες που μας θωρακίζουν και μας προστατεύουν από νοσήματα φθοράς αυξάνοντας έτσι το προσδόκιμο ζωής.

Προωθεί την υγιή ανάπτυξη δέρματος, μαλλιών και νυχιών

Οι ντομάτες περιέχουν επίσης χλωρογενικό οξύ, μια ένωση που ενισχύει την παραγωγή κολλαγόνου. Επίσης, οι βιταμίνες C και Α (και οι δύο βρίσκονται στις ωμές ντομάτες) συμβάλλουν στη φωτεινότητα της όψης του δέρματος, των μαλλιών και των νυχιών.

Προστατεύει από την άνοια

Το κάλιο παίζει ρόλο στην λειτουργία των νεύρων σε όλο το σώμα. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που κατανάλωναν περισσότερο κάλιο και λιγότερο νάτριο είχαν καλύτερη γνωστική λειτουργία ενώ μία άλλη εξέτασε το πώς τα καροτενοειδή (αντιοξειδωτικά που δίνουν κοκκινωπό χρώμα στα λαχανικά) επηρεάζουν μακροπρόθεσμα την υγεία του εγκεφάλου. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα με υψηλότερα επίπεδα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης στο αίμα (και τα δύο υπάρχουν σε μαγειρεμένες ντομάτες) είχαν χαμηλότερα ποσοστά άνοιας. Η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη είναι επίσης γνωστές για την προστασία της υγείας των ματιών καθώς οι άνθρωποι γερνούν.

Ελαττώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου 

Ορισμένες μελέτες αναδεικνύουν ότι οι άνθρωποι που καταναλώνουν περισσότερες ντομάτες έχουν χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα, του προστάτη και του στομάχου. Οι ερευνητές θεωρούν ότι το λυκοπένιο και το β-καροτένιο αποτελούν τα δύο βασικά συστατικά που μειώνουν αυτόν τον κίνδυνο. Ειδικότερα, αυτά τα δύο αντιοξειδωτικά έχουν επιδείξει αντικαρκινικές ιδιότητες σε μελέτες σε δοκιμαστικούς σωλήνες με τη χρήση κυττάρων. Παρόλα αυτά, η Δρ Whitson προειδοποιεί ότι είναι δύσκολο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα, εάν δεν πραγματοποιηθούν κλινικές μελέτες.

Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα 

Η βιταμίνη C είναι εκείνο το απαραίτητο συστατικό για την ενίσχυση της άμυνας του οργανισμού, παρότι σύμφωνα με την Δρα Whitson τα αποτελέσματα των μελετών είναι διφορούμενα. Ως ισχυρό αντιοξειδωτικό, η βιταμίνη C βοηθά στην ενίσχυση των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος που καταπολεμούν τις λοιμώξεις και αποτρέπουν τη βλάβη των ελεύθερων ριζών στα υγιή κύτταρα. Ένα φλιτζάνι χυμού ντομάτας προσφέρει περίπου το 75% των ημερήσιων αναγκών βιταμίνης C ενός ενήλικα.

Βελτιώνει την κινητικότητα του σπέρματος

Η υπογονιμότητα είναι ένα πλέον σημαντικό ζήτημα για ακόμα και τα νεότερα ζευγάρια. Οι ντομάτες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην καταπολέμησή της, ενισχύοντας την κινητικότητα του σπέρματος. Εάν το σπέρμα δεν μπορεί να κινηθεί αποτελεσματικά προς το ωάριο, δε θα μπορέσει να γονιμοποιηθεί. Μια μικρή μελέτη σε 44 άνδρες διαπίστωσε ότι όσοι άντρες έπιναν περίπου 200 ml χυμό ντομάτας παρουσίασε βελτιωμένη κινητικότητα του σπέρματος, σε σύγκριση με μια ομάδα ελέγχου που δεν άλλαξε τίποτα στην καθημερινότητά του και με μια άλλη ομάδα που κατανάλωσε μια αντιοξειδωτική κάψουλα.

Πότε ν’ αποφεύγεται η κατανάλωση ή η υπερβολική κατανάλωση

Όπως διαβάσετε, η ντομάτα είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη για την υγεία μας, ωστόσο καλό είναι να αποφεύγεται ή να περιορίζεται αυστηρά σε περιπτώσεις σοβαρής γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, πεπτικού έλκους, νεφροπάθειας με ανάγκη περιορισμού καλίου.

·      Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση & έλκος: Οι ντομάτες έχουν μηλικό οξύ και κιτρικό οξύ, τα οποία κάνουν το στομάχι υπερβολικά όξινο. Η κατανάλωση πολλών ντοματών μπορεί να ερεθλισει το στομάχι, να επιδεινώσει τις καούρες και να προκαλέσει παλινδρόμηση οξέος λόγω της παραγωγής υπερβολικού γαστρικού οξέος στο στομάχι για αυτό και οι άνθρωποι που υποφέρουν συχνά από πεπτικό στρες ή έχουν συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης θα πρέπει να είναι προσεκτικοί με την κατανάλωση τους.

·      Προβλήματα στα νεφρά: Οι ντομάτες είναι πλούσιες σε ασβέστιο και οξαλικά,που μπορεί να επιβαρύνουν άτομα με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια ή λίθους.

·      Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS): Σε ορισμένους ασθενείς, τα σπόρια και η οξύτητα προκαλούν φουσκώματα και κράμπες.

·      Πόνος στις αρθρώσεις: Η υπερβολική κατανάλωση ντομάτας μπορεί να οδηγήσει σε πρήξιμο και πόνο στις αρθρώσεις. Αυτό οφείλεται στην παρουσία ενός αλκαλοειδούς που ονομάζεται σολανίνη που είναι υπεύθυνη για τη συσσώρευση ασβεστίου στους ιστούς, με αποτέλεσμα τη δημιουργία φλεγμονής.

·      Αλλεργίες: Οι ντομάτες περιέχουν μια ένωση που ονομάζεται ισταμίνη, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε δερματικά εξανθήματα ή αλλεργίες. Για τα άτομα που είναι αλλεργικά στις ντομάτες, η κατανάλωσή τους μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά συμπτώματα όπως πρήξιμο του στόματος, της γλώσσας και του προσώπου, φτέρνισμα, ερεθισμό του λαιμού κ.λπ.

·      Λυκοπενοδερμία: Η ντομάτα περιέχει λυκοπένιο, ένα από τα πιο ισχυρά αντιοξειδωτικά συστατικά που όμως δεν μπορεί να φτιάξει μόνος του ο οργανισμός μας Ωστόσο, η υπερβολική ποσότητα λυκοπενίου στο αίμα μπορεί να οδηγήσει σε αποχρωματισμό του δέρματος όταν καταναλώνεται σε ποσότητες μεγαλύτερες από 75 mg την ημέρα.

Πότε να μην την τρώτε 

Η ντομάτα είναι ακατάλληλη για κατανάλωση όταν υπάρχει:

• Εμφάνιση μούχλας: Μαύρα ή λευκά σημεία στην επιφάνεια.

• Αλλοίωση υφής: Αν είναι κολλώδης, έχει ραγίσει βαθιά ή διαρρέει υγρά.

• Οσμή: Όταν μυρίζει ξινή ή βαριά και θυμίζει σήψη στο εσωτερικό.

Δημοφιλείς τρόποι μαγειρέματος

Υπάρχουν πολλές ποικιλίες ντομάτας, σε διάφορα σχήματα, χρώματα, σχήματα, υφές και γεύσεις. Και κάθε μία έχει τον δικό της τρόπο. Άλλες είναι πιο κατάλληλες για σαλάτα, άλλες για πίτσα, για σάλτσα, να γίνουν λιαστές ή ψητές. Οι πιο δημοφιλείς τρόποι μαγειρέματος είναι:

• Ψητές στον φούρνο: Κόψτε σε φέτες ή τέταρτα, προσθέστε ελαιόλαδο, σκόρδο, αλάτι, μυρωδικά και ψήστε στους 180°C μέχρι να μελώσουν.

• Σάλτσα (Σιγοβράσιμο): Τρίψτε ή ψιλοκόψτε τις ντομάτες και σιγοβράστε τες με ελαιόλαδο για να φτιάξετε βάση για κοκκινιστά, ζυμαρικά ή γιουβέτσι

• Γεμιστά: Αδειάστε το εσωτερικό τους και γεμίστε τες με ρύζι, μυρωδικά ή κιμά, ψήνοντάς τες στο ταψί με πατάτες.

• Στο τηγάνι (Καγιανάς / Στραπατσάδα): Σοτάρετε ψιλοκομμένη ντομάτα μέχρι να σωθούν τα υγρά της και προσθέστε αυγά.

• Στον ατμό: Ιδανικός και ήπιος τρόπος μαγειρέματος που αυξάνει τη βιοδιαθεσιμότητα του λυκοπενίου.

• Ντοματοκεφτέδες: Πολτοποιήστε τες, στραγγίξτε τα υγρά, ανακατέψτε με αλεύρι, κρεμμύδι, δυόσμο και τηγανίστε σε καυτό λάδι.

Χρήσιμα Tips

• Αποθήκευση: Μην βάζετε τις ντομάτες στο ψυγείο γιατί χάνουν το άρωμά τους, διατηρήστε τες σε δροσερό μέρος εκτός ψυγείου.

• Ξεφλούδισμα: Αν θέλετε να βγάλετε εύκολα τη φλούδα, χαράξτε ένα "Χ" στη βάση τους και βουτήξτε τες για 30 δευτερόλεπτα σε βραστό νερό.

(πηγή: ygeia.gr, internet)